Сакральная география

Қостанай облысының киелі жерлері мен нысандары

Қазақстан Республикасының Президенті Нҧрсҧлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласында халықтың санасына жалпыҧлттық қасиетті орындар ҧғымын сіңіру бағытында «Қазақстанның қасиетті рухани қҧндылықтары» немесе «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасын іске асыруға ерекше кӛңіл бӛлді.

Тобыл-Торғай ӛңірі топырағында тектілердің ізі сайрап жатыр. Облыс аумағында кӛне мәдениеттің белгілері сақталған тарихи нысандар баршылық.

Әсіресе, облыстың оңтҥстік аудандары киелі жерлер мен қасиетті нысандарға толы.

Қостанай облысының «Сакралды Қазақстан» картасына енген киелі орындары да баршылық. Олардың әрқайсысына назар бӛліп, кітапхана оқырмандары мен қашықтағы пайдаланушыларға тарихи нысандар туралы қысқаша мәлімет беру және облыстық кітапхана қорында бар әдебиеттерді ҧсыну мақсатымен библиографиялық қҧрал дайындалып отыр.

Қазақстан Арқайымы, ҚАМЫСТЫ қамалы

Арқайым археологиялық ескерткіші елді мекеннің оңтҥстігіне қарай 4 шақырым жерде жатқан тӛңіректегі биік тӛбешіктің атауы бойынша аталған. «Арқайым» атауы тҥркінің «жота», «арқа», «негіз» деген сӛздерінен шыққан.

Ашылғанына кӛп болмаған ежелгі Арқайым қалашығы — бҧл Оңтҥстік Оралдағы жеті немесе одан да кӛп ежелгі қалалардан тҧратын тҧтас кешен. «Қалалар елі» шартты тҥрде Ресей Арқайымы, «Арқайым-I» және Қазақстан Арқайымы — Қамысты болып бӛлінеді.

Осылайша, Қамысты («Арқайым-2») әзірше ғылымда «арийлер» деген атпен белгілі ежелгі ҥнді-еуропалық тайпалардың отырықшылық мәдениетінің Қазақстан аумағында табылған, біздің дәуірімізге дейінгі ІІІ-ІІ мыңжылдық аралығына жатқызылатын бірден-бір белгілі ескерткіші болып табылады.

Арқайымды 1987 жылдың маусымында археологтар С. Г. Баталов пен В. С. Мосиннен, археологиялық бағытта білім алып жатқан бірнеше студент пен осындай ҥйірмелерге қатысатын мектеп оқушыларынан тҧрған Орал-Қазақстан археологиялық экспедициясы ашты.

Қамысты қаласында биік қабырғалардан басқа қорғаныс ҥшін тҧрғызылған екі дуал, су кететін арық, дӛңгелете салынған аралас тҧрғын жайлар болды. Жайлардың тҧрғызылу ҥлгісі бҧл жерде қандай да бір ежелгі астрономиялық кешен болғандай, ал билеушілерінің, ғалымдары мен қаланың қарапайым тҧрғындарының жазуды игерген және астрономиялық білімі болғандай әсер береді (шын мәнінде кӛптеген ғалымдар мҧны ежелгі расытхананың қирандысы деп санайды).

Қамысты — сирек кездесетін археологиялық ескерткіш, Қазақстан Республикасының тарихи-мәдени мҧрасы ҥшін бірегей қҧбылыс. Ол аудан орталығы Денисов к. небары 90 шақырым жерде орналасқан.

Арқайым-2 бҥкіл әлемдік тарих ғылымы мен мәдениеті ҥшін зор маңызға ие. Ғалымдар Денисов ауданының Комаров және Первомай ауылдарының жанындағы «Қалалар еліне» жататын нысандардың бірін — қазақстандық Арқайымды зерттеуді бастауды жобалап отыр. Ҧшақтан тҥсірілген суреттер біздің Арқайымның ресейлік Арқайымнан ҥлкен екендігін кӛрсетіп отыр. Қалашықтардың арасы жҥздеген шақырымдардан асады.

 

Сакральные места и объекты Костанайской области

В программной статье «Взгляд в будущее: модернизация общественного сознания» Глава государства сформулировал ряд направлений, по которым должна проходить духовная модернизация. Достичь этого он предложил через воплощение в жизнь ряда проектов. Один из них получил название «Духовные святыни Казахстана» или «Сакральная география Казахстана».

Под «сакральным объектом» понимается особо почитаемые памятники природного ландшафта и культурного наследия, светской и культовой архитектуры, мавзолеи, а также места, связанные с историческими и политическими событиями, имеющие ценность.

В Костанайской области немало исторических памятников и мест, которые считаются святыми. В Денисовском районе находится один из древнейших памятников, включенных в Перечень сакральных объектов Костанайской области общенационального значения – это

DCIM100MEDIADJI_0050.JPG

Укрепленное поселение КАМЫСТЫ

В Денисовском районе, на территории Комаровского сельского округа находится Первомайское поселение — единственный в Казахстане, известный на сегодня, памятник протогородской культуры древних индо-европейских племен на территории Казахстана, датируемый рубежом III — началом II тысячелетия до н.э. Следует отметить, что город древних людей расположен рядом с селом Первомайка, что практически на границе с Россией и на одной широте с популярным Аркаимом в Челябинской области, поэтому его часто называют Аркаим-2. Первоначально памятник выявлен летом 1990 года Тургайской археологической экспедицией под руководством В. Н. Логвина, который первым описал этот уникальный памятник и дал ему название «поселение Комаровка-12».

Первым, кто высказал предположение, что это большое древнее поселение, был В. В. Мыльцев — учитель истории Комаровской средней школы, краевед, бессменный гид. В Денисовском историко-краеведческом музее действует постоянная выставка по археологии, на которой экспонируются случайные находки с поверхности древнего Казахстанского Аркаима — фрагменты керамики, орудия труда из камня и кости, а также редчайшие находки из бронзы, переданные в музей В. В. Мыльцевым. Также, находки обнаруженные на месте поселения, хранятся в школьном музее. Всем артефактам дана профессиональная оценка, подтверждающая их столь раннее происхождение.

Наш Аркаим, как и российский, тоже был построен в форме круга. Такие города называли городами-солнцами. В 1995 году поселение было обнаружено Н. В. Левит при анализе аэрофотосъемки 1956 года. Обнаружили и российский Аркаим и наш, увидели четкие следы караванных путей, связывающих города. И хотя наш Аркаим был больше российского по размерам, внимания на него не обратили.

Вообще, на территории села Комаровка прослеживается вся история становления человека. Начиная с древнекаменного века до эпохи бронзы и средневековья. Территория поселка когда-то входила в состав древних государств, таких как Тюркский каганат и Кыпчакское ханство. И культура была очень развита. При раскопках средневековых городов Казахстана в домах были обнаружены прототипы современных систем очистных сооружений и водопроводных керамических труб.

Мы до сих пор не знаем, почему Аркаим-2 оказался брошенным. Люди отсюда ушли, опасаясь или набега, или чумы. Покидая город, они все подожгли.

Казахстанский Аркаим — это уникальный город-крепость, город-храм, город-мастерская, город-обсерватория, исследование которого еще впереди.

Предлагаем вам познакомиться с публикациями в периодических изданиях:

  1. Буданова, Ю. Казахстанский Аркаим [Текст] : [памятник протогородской культуры древних индоевропейских племен III-начала II тыс. до н. э.] / Ю. Буданова // Лисаковская новь. — 2017. — 14 декабря. — С. 11.
  2. Дорога в «Страну городов» [Текст] : [город-близнец российского Аркаима] / страницу подготовила Наталья Филин // Арна. — 2011. — 9 сентября. — С. 8-9.
  3. Казахстанский Аркаим [Текст] : [памятник протогородской культуры в Денисовском районе] / сотрудники Денисовского историко-краевед. музея // Наше время. — 2017. — 12 октября. — С. 3.
  4. Крикун, Владимир. Индоарийская история области [Текст] : могилу Заратустры ищут в Денисовском районе / Владимир Крикун ; фото автора // Наша газета. — 2008. — 9 октября. — С. 5.
  5. Круглова, Л. Аркаим-2: здесь до сих пор уцелели следы человека [Текст] : в Казахстане есть свой Аркаим — в селе Комаровка Денисовского района / Л. Круглова ; фото Сергея Миронова // Костанайские новости. — 2005. — 21 июня. — С. 6.
  6. Кыдыралин, У. Путешествие в Аркаим — прародину ариев в степях Евразии [Текст] / У. Кыдыралин, Ж. У. Кыдыралина // Саясат. — 2001. — № 1. — С.77-79.
  7. Малеев, Серик. О чѐм говорят артефакты? [Текст] : на территории Казахстана зародилась древнейшая человеческая цивилизация : [статуэтка «Тобольский мыслитель»] / Серик Малеев // Литер. — 2009. — 21 февраля. — С. 3.
  8. Скиба, А. Аркаим — таинственный и мистический [Текст] : [автор статьи делится впечатлениями от посещения Аркаима] / А. Скиба ; фото авт. // Федоровские новости. — 2017. — 10 августа. — С. 6.
  9. Сподарь, Е. Аркаим-то захолустнее Лисаковска [Текст] / Е. Сподарь // Лисаковская новь. — 2005. — 18 августа. — С. 3.
  10. Тайны загадочных сооружений [Текст] : [о поисках подлинного Аркаима] / по материалам сети Интернет // Бизнес Премьер. — 2009. — № 9. — С. 40-41.
  11. Таран, Н. Казахстанский Аркаим (КазАрк) — археологическая «Страна городов» [Текст] : [экскурсия в КазАрк] / Н. Таран ; фото О. Глобы // Наше время. — 2015. — 30 июля. — С. 4.
  12. Таран, Н. Сакральная география Казахстана [Текст] / Н. Таран // Наше время. — 2017. — 14 сентября. — С. 3.
  13. Урманов, Куаныш. Святыни Тургайской степи [Текст] : Сакральная география / Куаныш Урманов // Мысль. — 2017. — № 7. — С. 49-54.
  14. Хасанова, Н. Республиканская этнокультурная экспедиция по сакральным объектам Казахстана в Денисовском районе [Текст] / Н. Хасанова // Наше время. — 2017. — 2 ноября. — С. 3.

 

См.: Қостанай облысының киелі жерлері мен нысандары [Мәтін] : библио-карта / Л. Н. Толстой ат. Қостанай облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы, Ақпараттық-библиографиялық қамтамасыз ету бӛлімі ; шығарылымға жауапты Б. М. Алкебаева ; ред.: Д. Т. Дюсибаева]. — Қостанай : [б. б.], 2018. — 212 б. — қазақ және орыс тілдерінде = на каз. и рус. яз.